“Πρέπει να έχεις υποφέρει από την ασχήμια, για να ατενίζεις την ομορφιά στην πιο άγρια γυμνότητα της. Αλλιώς, πρόκειται για οφθαλμαπάτη. Ούτως ή αλλιώς, ποτέ δεν συμφιλιωνόμαστε τελείως με την πραγματικότητα και η τέχνη… αποτελεί τη γέφυρα του μέσα με το έξω”.

Με αφορμή τα 80 χρόνια που συμπληρώνονται φέτος από τον θάνατο του κορυφαίου Έλληνα γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά και την επίσκεψή μου στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Τήνο, θέλησα με το παρακάτω post να τιμήσω, αλλά και να μοιραστώ μαζί σου όλα όσα άκουσα και διάβασα για τον μεγάλο καλλιτέχνη.

Τα ηχηρά μηνύματα που περνά μέσα από τα έργα του και τη ζωή του είναι τουλάχιστον διδακτικά. Στο σπίτι-μουσείο του, που βρίσκεται στο χωριό Πύργος της Τήνου, περιηγήθηκα στους χώρους όπου μεγάλωσε, δημιούργησε και ενίοτε κατέστρεφε έργα του.

Η σύντομη και καθηλωτική διήγηση της ξεναγού για την προσωπική αλλά και την καλλιτεχνική του πορεία με συγκίνησε και με συγκλόνισε ταυτόχρονα. Έτσι γνώρισα την τέχνη της γλυπτικής και τον δημιουργό Γιαννούλη Χαλεπά.

Τα λόγια της ξεναγού σφηνώθηκαν στην καρδιά και στο μυαλό μου. Ο Γιαννούλης Χαλεπάς έζησε μια ζωή με πολυτάραχα σκαμπανεβάσματα, γεμάτη από ασύλληπτο ταλέντο, απογοητεύσεις, καλλιτεχνικές διακρίσεις, απαγορεύσεις και ερωτικές απογοητεύσεις. Φαίνεται ότι ο ίδιος σχοινοβατούσε ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι.

Γεννήθηκε στον Πύργο της Τήνου στις 14 Αυγούστου 1851 και ήταν ο πρωτότοκος γιος του Ιωάννη Χαλεπά, γνωστού Τήνιου μαρμαρογλύπτη που διατηρούσε οικογενειακή επιχείρηση μαζί με τον αδελφό του. Ο πατέρας του προσδοκούσε ο Γιαννούλης να συνεχίσει την οικογενειακή παράδοση και να αναλάβει την επιχείρηση.

Όμως, ο νεαρός τότε Γιαννούλης είχε άλλα όνειρα που ήρθαν σε σύγκρουση με τα σχέδια του πατέρα του. Τελικά, βγαίνει νικητής και φοιτά στο Σχολείο Τεχνών Αθηνών. Το 1873, με υποτροφία του Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας της Τήνου, θα φοιτήσει στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου, όπου διακρίνεται με πολλές βραβεύσεις.

Η πορεία του στο Μόναχο είναι εντυπωσιακή, μέχρι τη στιγμή που ξαφνικά διακόπτεται η υποτροφία του και ο Γιαννούλης επιστρέφει στην Αθήνα. Εκεί ανοίγει το δικό του εργαστήρι και αφοσιώνεται εξ ολοκλήρου στην τέχνη του. Η φήμη που απέκτησε στο εξωτερικό του προσφέρει μεγάλη αναγνωρισιμότητα στην Αθήνα, με αποτέλεσμα να του ανοίξουν πολλές πόρτες για παραγγελίες.

Τότε του ζητείται να φτιάξει το επιτύμβιο μνημείο της Σοφίας Αρχοντάκη. Έτσι δημιουργείται η «Κοιμωμένη», το διασημότερο από τα έργα του, που ξεκίνησε το 1877. Ο Γιαννούλης Χαλεπάς δίνει μια διαφορετική οπτική στον θάνατο και δεν κατασκευάζει μια κλασική προτομή όπως συνήθιζε, αλλά ένα έργο διαστάσεων 77 x 178 x 76 εκατοστών. Είναι εντυπωσιακό το πώς αποτυπώνει με αριστουργηματική λεπτομέρεια το σεντόνι που σκεπάζει την κοπέλα.

Δυστυχώς, το αποτέλεσμα αρχικά δεν ικανοποίησε τη μητέρα της κοπέλας, γεγονός που απογοήτευσε τον Γιαννούλη. Επίσης, και τα λόγια του πατέρα του δεν ήταν ενθαρρυντικά για το συγκεκριμένο έργο.

Αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά που βίωσε απογοήτευση· υπήρχε ένα παρόμοιο περιστατικό με τη θεία του στην Τήνο, όταν ήταν μικρός, που τον στιγμάτισε. Αγαπούσε πολύ την τέχνη του και αναζητούσε την αποδοχή και την αναγνώριση του ταλέντου του, κάτι που όμως δεν ερχόταν από το οικείο του περιβάλλον.

Ένα επίσης γνωστό έργο του, το οποίο επανέλαβε 12 φορές, είναι ο «Σάτυρος που παίζει με τον Έρωτα». Λέγεται ότι αντιπροσωπεύει τη σχέση του με τον αυταρχικό πατέρα του.

Ο Γιαννούλης οδηγείται ξανά στην Τήνο, όπου ερωτεύεται τη συγχωριανή του Μαριγώ, αλλά η οικογένειά της δεν τον αποδέχεται. Μια ερωτική απογοήτευση, ακόμη ένα χτύπημα που επηρεάζει αρνητικά την ψυχολογία του.

Η κατάστασή του επιδεινώνεται και ο πατέρας του τον κλείνει στο ψυχιατρείο της Κέρκυρας, όπου οι γιατροί διέγνωσαν άνοια.

Θα παραμείνει εκεί για 14 ολόκληρα χρόνια. Μετά τον θάνατο του πατέρα του, η μητέρα του θα τον φέρει πίσω στο νησί, αλλά θα του απαγορεύσει να δημιουργήσει και να ασχοληθεί με τη γλυπτική, καθώς θεωρούσε ότι η τέχνη του ευθυνόταν για την κατάστασή του.

Ο Γιαννούλης, 50 ετών τότε, κατέστρεφε όσα δημιουργούσε. Γνώρισε την περιφρόνηση και την περιθωριοποίηση από τους συγχωριανούς του, οι οποίοι τον περιέγελαν ως «τον τρελό του χωριού».

Το 1916 πεθαίνει η μητέρα του. Δεν ρίχνει ούτε ένα δάκρυ στην κηδεία, αλλά αντιθέτως λέει στην οικογένειά του: «Αφήστε τώρα τα κλάματα, κι εγώ θα πιάσω ξανά την τέχνη, να δουλέψω». Ο Γιαννούλης είναι 65 ετών.

Μετά από τόσα χρόνια καλλιτεχνικής αδράνειας, αρχίζει πάλι αυτό που τόσο αγαπά — τη γλυπτική. Ο Γιαννούλης ξαναγεννιέται. Μπορεί πλέον να εκφραστεί ελεύθερα και ξεκινά η δεύτερη περίοδος του έργου του.

Ο Χαλεπάς επανέρχεται στο προσκήνιο και γνωρίζει την αποδοχή. Γνωστά δημιουργήματα αυτής της περιόδου είναι «Η μεγάλη Αναπαυόμενη».

Το 1930, με παρότρυνση της ανιψιάς του, Ειρήνης Χαλεπά, θα έρθει στην Αθήνα, όπου θα τον υποδεχτούν με μεγάλες τιμές. Ξεκινά η τρίτη περίοδος του έργου του.

Ο Γιαννούλης Χαλεπάς γνωρίζει την καλλιτεχνική καταξίωση εν ζωή. Ουσιαστικά δημιούργησε το μεγαλύτερο μέρος των έργων που μας άφησε — συνολικά 115 σωζόμενα — από τα 65 του μέχρι τα 84 που πέθανε. Τι θα είχε δημιουργήσει αν δεν έχανε 40 παραγωγικά χρόνια;

Δύο χρόνια πριν το θάνατό του, το δεξί του χέρι παραλύει από ημιπληγία. Αυτό δεν τον σταματά από το να συνεχίσει να κάνει αυτό που αγαπά. Τέτοιο ήταν το πάθος του και τόση η αγάπη και η δύναμη της ψυχής του για την τέχνη του.

Πέθανε στις 15 Σεπτεμβρίου 1938.

Privacy Preference Center

error: Content is protected !!